Stappenplan

Veel bezoekers zijn op zoek naar informatie over hun familie. Bij de digitale collectie van Afscheid van Indië is het mogelijk om ‘vrij' te zoeken op woorden en dus ook op namen. Dit levert echter niet altijd de gewenste informatie op. Vaak is meer achtergrondinformatie nodig om verder onderzoek te verrichten. Het familieverhaal vormt hierin een sleutel. Hoe maak je een familieverhaal compleet en hoe ga je dan verder op zoek? Het stappenplan biedt hierin hulp.

Stap 1: Het familieverhaal

Familieverhalen vormen het begin van ieder onderzoek. Praat met familieleden (vader, moeder, (oud)ooms en (oud)tantes) en schrijf hun verhalen op. Al schrijvende zal blijken dat onderdelen van het verhaal ontbreken of dat bepaalde gegevens juist meer vragen oproepen. Probeer over de zaken waarover u graag meer wilt weten, onderzoeksvragen te formuleren. Binnen het familieverhaal zijn dit de kleine puzzelstukjes, die samengevoegd een beeld compleet maken. Vervolgens gaat u op zoek naar de antwoorden op uw vragen.

Gesprekken met familieleden leveren veel informatie op. Welke objectieve gegevens zijn hieruit te halen? Wat zijn de volledige namen, geboortedata en woonplaatsen van uw ouders of grootouders. Waar woonden zij vlak voor de Japanse inval? En wat was hun beroep? Die gegevens zijn bouwstenen voor verder onderzoek.

Stap 2: Raadpleeg vrienden en bekenden

Het is ook verstandig om vrienden, kennissen en collega's te raadplegen. Wat weten zij nog van de familie? Kunnen zij plaatsnamen of andere feitelijke informatie geven? Het kan zijn dat er meer personen op zoek zijn naar dezelfde informatie. Stichting Pelita heeft daarom de website 'Voorouderlijke Sporen' ontwikkeld. De website is speciaal opgezet om mensen met een Indische achtergrond te helpen in hun zoektocht naar hun voorouders.

Stap 3: Egodocumenten

Familiepapieren zijn een belangrijke bron van informatie. Na de oorlog werden bijvoorbeeld Kaarten ‘Displaced Persons' (KDP-passen) verstrekt aan personen die uit een kamp kwamen of ontheemd waren. Misschien zijn er nog dagboeken of brieven beschikbaar? Alle officiële documenten zijn een waardevolle bron van informatie.

Stap 4: Bibliotheken en internet

Om de zoektocht beter te kunnen uitvoeren, is het aan te bevelen om veel te lezen over de periode. Er zijn veel boeken geschreven over de Tweede Wereldoorlog in Azië, de bersiaptijd en de dekolonisatie van Nederlands-Indië. Als een familielid in een interneringskamp heeft gezeten dan kunt u bijvoorbeeld veel informatie halen uit J. van Dulm e.a., Geïllustreerde Atlas van de Japanse Kampen in Nederlands-Indië 1942-1945 (Purmerend: Uitgeverij Asia Maior, 2000). Er staan foto's, kaarten en plattegronden in. Via de websites van meer algemene instellingen, zoals de openbare bibliotheek, en gespecialiseerde instituten zoals het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) kunt u titels van boeken of andere informatie vinden. Het NIOD beschikt ook over een Indische collectie en beheert een collectie oorlogsdagboeken. Andere gespecialiseerde instituten zijn het Koninklijk Instituut voor Taal- Land- en Volkenkunde (KITLV), dat de website het Indisch Knooppunt heeft opgezet, en Museum Bronbeek, dat een uitgebreide collectie heeft over het KNIL. Via de website van het Nederlandse Rode Kruis kunt u een gerichte zoekvraag naar een persoon uitzetten. In 2009 zal het Indisch Herinneringscentrum Bronbeek (IHC Bronbeek) een website lanceren, die bezoekers doorverwijst naar instituten die informatie geven over de oorlogsjaren en de bersiaptijd.

Het Nationaal Archief in Den Haag beheert honderden meters overheidsarchief dat informatie geeft over de politieke, militaire en sociale geschiedenis van de periode. Voorbeelden zijn het archief van de strijdkrachten in Nederlands-Indië, de Algemene Secretarie en het NEFIS/CMI-archief. De meeste inventarissen zijn digitaal raadpleegbaar via de website en de originele documenten zijn in te zien op de studiezaal. Een kleine selectie uit de collectie van het Nationaal Archief is gedigitaliseerd voor het project Afscheid van Indië.

Stap 5: Digitale collectie Afscheid van Indië

Op de homepage van de website Afscheid van Indië treft u de inventaris van de digitale collectie aan. De inventaris geeft een overzicht van alle stukken die gedigitaliseerd zijn. Wanneer u de geselecteerde documenten uit deze archieven wilt raadplegen, klikt u op de beschrijving en kunt u de stukken via de documentenviewer lezen. U kunt ze ook downloaden.

Er zijn vier manieren om in de inventaris te zoeken:

  1. Via de zoekmachine
    De documenten zijn vrij doorzoekbaar op woorden. Als u een woord intypt zullen de resultaten op een scherm verschijnen. Bij een muisklik op het resultaat wordt u doorgeklikt naar het volledige document. U krijgt het volledige document te zien. Zo kunt u dus rechtstreeks op uw familienaam of op een plaatsnaam zoeken.
  2. Via de tijdlijn
    Voor de periode 1940 tot 1950 staan belangrijke historische gebeurtenissen aangegeven op datum. Wanneer u met de muis langs deze lijn gaat krijgt u in vogelvlucht een historisch overzicht. U kunt meer informatie over deze gebeurtenis vinden als u hierop aanklikt. Wanneer er relevante documenten over deze gebeurtenis in de digitale collectie aanwezig zijn, wordt hier naar verwezen.
  3. Onderwerpen.
    Voor de periode 1940-1950 zijn verschillende onderwerpen geselecteerd, waarover achtergrondinformatie wordt gegeven, bijvoorbeeld over de geallieerde samenwerking bij de verdediging van Nederlands-Indië (ABDACOM), over Republikeinse kampen of over de Recovery Allied Prisoners of War en Internees (RAPWI). Aan ieder onderwerp zijn verwijzingen naar relevante digitale documenten opgenomen.
  4. Kaart van Nederlands-Indië
    De schematische kaart van Nederlands-Indië is onderverdeeld in verschillende eilanden. Een klik op een eiland geeft als zoekresultaat documenten die betrekking hebben op de betreffende regio.

Aan de hand van deze vier zoekingangen kunt u soms direct een antwoord krijgen op uw vraag. Vaak geeft het echter een stukje van de grote puzzel, een bouwsteen, waarop verder onderzoek gedaan moet worden.